Rong Choi Troi Phuong Ngoai

Trong kinh Rong Chơi Trời Phương Ngoại mà bạn sắp đọc đây có câu: Chim chóc ưa trời mây, huơu nai ưa đồng nội, và các bậc hiền nhân ưa rong chơi nơi Niết bàn. Có một con đường thực tập, có một cách sống cao đẹp gọi là con đường bát chánh, bắt đầu từ chánh kiến. Chánh kiến là cái thấy vượt ra mọi thành kiến và cố chấp, cái thấy vượt thoát lề lối suy tư nhị nguyên, cái thấy vượt thoát các quan niệm có và không, sinh và diệt. Trên căn bản của cái thấy ấy có sự thực tập chánh tư duy, chánh ngữ và chánh nghiệp. Những thực tập này có công năng giúp ta tháo bỏ dần dần các phiền não chướng và sở tri chướng. Thực tập đến đâu thì có Niết bàn đến đó. Không hẳn là phải chuyển hóa hết 100% các phiền não và sở tri ấy mới có Niết bàn. Chuyển hóa được 10% phiền não và sở tri thì đã có 10% Niết bàn rồi. Chuyển hóa được 90% thì có 90% Niết bàn. Cái phiền não và sở tri còn sót lại gọi là dư y. Niết bàn chưa toàn vẹn ấy là Niết bàn hữu dư y. Khi những phiền não và sở tri còn lại đã được chuyển hóa, thì hành giả đạt tới Niết bàn tuyệt đối, gọi là Niết bàn vô dư y. Các vị Bụt và Bồ tát trong khi còn có hình hài của họ vẫn có thể an trú trong Niết bàn vô dư y ấy. Đó là giáo lý của đạo Bụt Nguyên thỉ. Sau đó, có những sai sót về truyền thừa, người ta mới hiểu lầm dư y (upādhi) là uẩn (skandha) cho nên mới nói rằng chỉ khi nào hết năm uẩn thì mới có được Niết bàn tuyệt đối. Đây là cái thấy tai hại đưa nhiều người tới sự hiểu lầm rằng Niết bàn chỉ là một giai đoạn hạnh phúc vài ba chục năm sau khi đắc đạo và sau đó sẽ được tiếp nối bằng cái chết hằng vĩnh. Trong giáo lý Bốn Sự Thật Cao Quý (Tứ Diệu Đế hay Tứ Thánh Đế), sự thật thứ ba là Niết bàn, là sự lắng dịu, là sự vắng mặt của phiền não và sở tri, gọi là diệt đế. Diệt là sự vắng mặt của khổ đau, sự lắng dịu của khổ đau, là sự bình yên và tự do. Sự thực thứ tư là con đường, là đạo đế. Hiểu theo nghĩa bất nhị, thì đạo đế và diệt đế không thể tách rời khỏi nhau. Đang đi trên con đường đạo đế, tức cũng là đang chứng nghiệm diệt đế, nghĩa là chứng nghiệm Niết bàn, dù đó chưa phải là Niết bàn vô dư y. Bắt đầu thực tập đạo đế, như thế có nghĩa là bắt đầu nếm được hương vị của Niết bàn. Người xuất gia và người tại gia đều có khả năng tiếp cận Niết bàn qua đạo đế ngay trong giây phút hiện tại. Vì vậy cho nên ta có thể nói: “Không có con đường nào đưa tới Niết bàn cả, Niết bàn chính là con đường!” (There is no way to Nirvāna, Nirvāna is the way.) Đó là cách nhìn bất nhị về Tứ diệu đế.